Jak pomóc osobom przeżywającym żałobę

Cele interwencji psychologicznej

1. Pozwól dziecku doświadczać smutku. Dzieci zbyt rzadko dostają pozwolenie na to, żeby się smucić.

Dora Black ujmuje to w następujący sposób: „Ludzie zwykle unikają rozmowy z dzieckiem na temat zmarłego rodzica, pogłębiając w ten sposób jego dezorientację i nie dając mu możliwości zweryfikowania własnych sądów”.

2. Pomagając dziecku w radzeniu sobie ze stratą, staraj się umożliwić mu:

  • pogodzenie się ze stratą;
  • wyrażenie emocji;
  • akceptację własnych uczuć;
  • powrót do życia bez kochanej osoby (może się to wiązać z koniecznością udzielenia praktycznej pomocy całej rodzinie);
  • realizację zadań rozwojowych, które prowadzą do osiągnięcia dojrzałości i samodzielności;
  • prawidłowe zrozumienie błędnych założeń i poglądów;
  • radzenie sobie ze zmianami w życiu rodzinnym.

3. Pomóż dziecku poradzić sobie ze smutkiem żyjącego rodzica, pomóż też rodzicowi zrozumieć smutek

4. Obserwuj (w rozmowie, zabawie, podczas rysowania, sporządzania drzewa genealogicznego oraz

opowiadania historii) sposób myślenia, uczucia oraz zachowanie dziecka. Dzięki temu dowiesz się, jakie zadania stawia przed nim żałoba. Musisz uważnie słuchać tego, co „mówi” ci sam kontakt z dzieckiem.

Wskazówki dla osób udzielających pomocy psychologicznej

  • Bądź dostępny dla członków rodziny w żałobie i podtrzymuj z nimi kontakt.
  • Słuchaj ich. Daj im pozwolenie na okazywanie smutku, aby mogli wyrazić to wszystko, czym chcą się w danym momencie podzielić z innymi.
  • Zachęcaj członków rodziny do rozmowy na temat straty.
  • Wyrażaj akceptację i zrozumienie dla ich uczuć, a w razie potrzeby wyjaśniaj im to, co czują.
  • Bądź szczery i otwarty. Przyznaj się, jeśli nie znasz odpowiedzi na jakieś pytanie.
  • Pytaj dzieci, jakiego rodzaju wsparcia potrzebują.
  • Pytaj rodziców, jakiego rodzaju wsparcia potrzebują.
  • Zachęcaj do wspólnego wspominania rodzinnych wydarzeń, zarówno tych dobrych, jak i tych mniej przyjemnych (możesz zaproponować wspólne oglądanie albumu ze zdjęciami rodzinnymi).
  • Dowiedz się, czy rodzina straciła wcześniej kogoś bliskiego.
  • Pamiętaj o ważnych wydarzeniach w życiu rodziny (o rocznicach, chorobach czy świętach).
  • Zachęcaj rodzica do zapewniania dziecka o swojej obecności i wsparciu – powinien mu powtarzać: „Jestem z tobą”.

Czego nie należy robić, udzielając pomocy psychologicznej

  • Nie pocieszaj osób pogrążonych w żałobie i nie mów im, żeby nie były smutne.\
  • Nie mów im, co mają czuć.
  • Nie mów, że wiesz, co czują, bo to nieprawda!
  • Nie mów: „Powinieneś już czuć się lepiej”.
  • Nie mów: „Przynajmniej została ci jeszcze matka (ojciec)”.
  • Nie kwestionuj wyznawanych przez nich wartości i przekonań (na przykład religijnych).
  • Nie zachęcaj rodziców, by ukrywali swój smutek przed dzieckiem. Powiedz: „Możesz płakać w obecności dziecka”.
  • Nie mów: „Twój tatuś zasnął i już się nie obudzi”.
  • Dbaj o kontakt z pracownikami szkoły, do której chodzi dziecko. Dzieci w czasie żałoby często zachowują się inaczej niż zwykle, mają trudności z koncentracją i nauką, brakuje im motywacji. Nauczyciele nie zawsze zdają sobie sprawę z przyczyny problemów ucznia.

Jak pomagać dziecku i jak okazywać mu wsparcie – wskazówki dla rodziców i opiekunów dzieci będących w żałobie

  • Powiedz dziecku, że ma prawo zarówno się śmiać i bawić, jak i płakać, gdy czuje taką potrzebę.
  • Pytaj dziecko, jakiego wsparcia potrzebuje.
  • Poświęcaj dziecku czas i uwagę – słuchaj.
  • Nie omijaj tematów tabu – odpowiadaj szczerze na jego pytania.
  • Uważnie obserwuj zmiany w zachowaniu dziecka i słuchaj, co mówi o swoich problemach (na przykład obwinia się lub jest stale przygnębione).
  • Umożliwiaj dziecku spotkania z jego przyjaciółmi.
  • Pamiętaj o ważnych dniach w życiu dziecka.
  • Zapewnij mu bezpieczne warunki do wyrażania uczuć, stwarzaj możliwość bycia w samotności.
  • Okazuj wrażliwość i tolerancję wobec przekonań dziecka – nie kwestionuj jego poglądów.
  • Porozmawiaj z dzieckiem o metodach koncentracji.
  • Zaproponuj napisanie listu lub wiersza dla kochanej osoby, która umarła.
  • Proponuj wspólne ułożenie historyjki obrazkowej.
  • Stwórzcie razem specjalny album pamiątkowy.
  • Powtarzaj dziecku, że jego uczucia i myśli są naturalne i zrozumiałe.
  • Zróbcie coś na pamiątkę tego, co się wydarzyło.

Wskazówki dla rodziców i opiekunów (oraz nauczycieli) dzieci będących w żałobie

Rodzice przeżywając żałobę nie mogą zapominać o tym, że ich dziecko również doświadcza smutku. Pomijanie potrzeb dziecka w tym okresie nie wynika z braku troski czy wrażliwości ze strony rodziców, ale raczej z niezrozumienia faktu, jak dziecko pojmuje śmierć (lub że nie potrafi ogarnąć umysłem tego, co się z nią wiąże) i jak może ono reagować na stratę – czasem inaczej niż dorośli. Niektóre reakcje dziecka albo jego zachowania mogą wynikać z niewiedzy i niezrozumienia sytuacji. Powinno się więc tłumaczyć już małym dzieciom znaczenie istotnych wydarzeń w życiu rodziny, takich jak ciężka choroba lub śmierć najbliższych. Niestety, dziecko w czasie żałoby traci nie tylko kochaną osobę, ale i uwagę rodzica, który pogrąża się w smutku. Wsparcie ze strony dorosłego, najlepiej w formie wyjaśniania dziecku tego, co się stało, pozwoli mu uporać się ze smutkiem i zapobiegnie problemom emocjonalnym w późniejszym życiu. Pomocne w tym względzie mogą okazać się poniższe wskazówki.

Możesz pomóc swojemu dziecku:

  •  pozwalając mu przeżywać kolejne etapy smutku w jego własnym tempie;
  • prosząc o pomoc inne osoby dorosłe;
  • powiadamiając szkołę lub inna placówkę opiekuńczą o tym, że dziecko przeżywa żałobę;
  • zachęcając dziecko do rozmów o smutku, w którym pogrążona jest cała rodzina;
  • konsultując z psychologiem, czy warto zapisać dziecko do odpowiedniej grupy wsparcia;
  • zapewniając dziecko o swojej miłości i gotowości doudzielenia mu wsparcia (jeśli słowa nie wystarczą -przytulaj je),
  • nie unikaj tematu śmierci w domu, szkole, kościele (lub innym miejscu kultu);
  • nie zabraniaj dziecku wyrażania smutku;
  • nie mów czegoś, co później okaże się nieprawdziwe (na przykład, że zmarły śpi);
  • nie zmieniaj roli dziecka w rodzinie (nie każ mu zastępować zmarłej osoby);
  • nie mów dziecku czegoś, czego nie jest ono w stanie zrozumieć.

Wskazówki dla pracowników szkoły

Szkolni nauczyciele powinni być świadomi głębokiego smutku dziecka, który może się przejawiać jako nadmierne pobudzenie lub trudności ze skupieniem uwagi podczas lekcji. Zaburzenia ładu życia domowego często są powodem nieobecności dziecka w szkole lub niewywiązywania się ze szkolnych obowiązków. Nauczyciele powinni w tym okresie zapewnić dziecku spokój i stabilizację poprzez ustalony porządek zajęć, poczucie bezpieczeństwa i ćwiczenia pomagające w koncentracji. Nauczyciele i pedagodzy szkolni powinni zaoferować dziecku:

  • czas na rozmowę;
  • budowanie więzi opartej na zaufaniu, dzięki czemu dziecko poczuje się wysłuchane i bezpieczne;
  • zrozumienie faktu, że dziecko chwilami wydaje się nadmiernie pobudzone, innym razem milknie lub płacze;
  • zapewnienie, że jest ono wartościową osobą, a jego poczucie izolacji i odmienności jest całkowicie uzasadnione;
  • pomoc w nauce (na przykład w tłumaczeniu niezrozumiałego materiału).
Leave a reply